Xung quanh phát biểu của Thủ tướng Xinh-Ga-Po Lý Hiển Long về Việt Nam và Cam-Pu-Chia

Nhìn lại phản ứng của Cam-pu-chia và Việt Nam

Trước tiên, là phản ứng phía Cam-pu-chia: Bộ trưởng Quốc phòng Cam-pu-chia, Đại tướng Tea Banh phát biểu với báo giới tại sân bay quốc tế Phnôm-Pênh sau khi từ Xinh-ga-po trở về cho biết: ông đã nêu vấn đề này với Bộ trưởng Quốc phòng Xinh-ga-po tại Diễn đàn Shangri-La 2019. Ông đã thông qua người đồng cấp của Xinh-ga-po yêu cầu Thủ tướng Lý Hiển Long chỉnh sửa lại phát biểu của mình, nhấn mạnh rằng điều này là “không đúng sự thật và không phản ánh lịch sử của sự kiện.

Trên trang Facebook cá nhân, Thủ tướng Cam-pu-chia Hun Sen ngày 06/6/2019 đã viết: “Tuyên bố của ông Lý Hiển Long phản ánh vị trí của Xinh-ga-po khi đó là ủng hộ chế độ diệt chủng và mong muốn được trở lại Cam-pu-chia. Tuyên bố của ông ấy cũng là sự xúc phạm đến sự hy sinh của quân tình nguyện Việt Nam - những người đã giúp giải phóng Cam-pu-chia khỏi chế độ diệt chủng”.

Liên quan đến việc này, Việt Nam cũng đã gửi Công hàm tới Đại sứ quán Xinh-ga-po về phát biểu của Thủ tướng Lý Hiển Long. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Thị Thu Hằng ngày 4/6/2019, nêu rõ: “Việt Nam lấy làm tiếc đã có một số nội dung phát biểu phản ánh không khách quan thực tế lịch sử, gây tác động không tốt đến dư luận. Bộ Ngoại giao Việt Nam đã trao đổi với Bộ Ngoại giao Xinh-ga-po về vấn đề này. Đóng góp và hy sinh của Việt Nam trong việc cùng nhân dân Cam-pu-chia chấm dứt tội ác diệt chủng của Khơ-me Đỏ là sự thật đã được thừa nhận rộng rãi”.

Những bình luận của dư luận trong nước và quốc tế

Trên các trang báo mạng, các bài viết đưa ra những phân tích, bình luận rất khác nhau. Thứ nhất, có ý kiến cho rằng Xinh-ga-po đang thay đổi chính sách đối với Việt Nam trong bối cảnh Việt Nam vươn lên, có thể thách thức vai trò, vị thế của Xinh-ga-po. Thứ hai, trong bối cảnh cạnh tranh Trung - Mỹ gia tăng, Xinh-ga-po đang dường như “xoay trục” từ Mỹ sang Trung Quốc và do Việt Nam đang phát triển quan hệ tốt với Mỹ, nên dẫn tới Xinh-ga-po có vẻ cảm thấy không hài lòng với Việt Nam. Thứ ba, mục đích của Xinh-ga-po “chọc gậy bánh xe”, kích động dân Việt Nam với tâm lý chống Trung Quốc cực đoan, chống lại chủ trương xây dựng đặc khu kinh tế, hòng mong phá sản dự án đào kênh giao thương quốc tế (Kênh Kra)... Theo tác giả bài viết này, những nhận định, phân tích như vậy là chưa đủ cơ sở, gây nên những hiểu lầm, chia rẽ không cần thiết giữa Việt Nam và Xinh-ga-po cũng như trong nội bộ ASEAN.

Bởi lẽ, khi phân tích chính sách đối ngoại của một nước, ngoài phân tích lợi ích quốc gia và bối cảnh quốc tế của quốc gia đó, chúng ta cũng phải dựa vào các quan điểm, luận điểm chính sách của họ (như tuyên bố chính sách, quan điểm của học giả, báo chí, phát biểu của các lãnh đạo...), đồng thời phân tích các động thái, hành vi đối ngoại của quốc gia đó với quốc gia liên quan. Với cách tiếp cận này cho thấy hiện nay cả về lợi ích quốc gia, lẫn luận điểm, phát ngôn, đến động thái, hành vi... không có bằng chứng nào rõ ràng và hệ thống cho thấy Xinh-ga-po đang thay đổi chính sách đối với Mỹ, Trung Quốc hay Việt Nam. Nếu chỉ dựa vào phát biểu với lập luận không có gì mới và phù hợp với bối cảnh ông chia buồn với Thái Lan về việc cựu Thủ tướng Prem Tinsulanonda qua đời của ông Lý Hiển Long để cho rằng Xinh-ga-po đang thay đổi sách sách, thái độ với Việt Nam thì quá đơn giản hóa vấn về và sai lầm.

Theo Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Xinh-ga-po, Thủ tướng Lý Hiển Long muốn nhấn mạnh rằng ổn định và thịnh vượng khu vực cũng như sự đoàn kết của ASEAN không phải nghiễm nhiên mà có. Sự bất ổn định địa chính trị hiện nay càng khiến các quốc gia ASEAN phản duy trì đoàn kết, thống nhất và tăng cường hợp tác. Tuyên bố của Bộ Ngoại giao Xinh-ga-po về vấn đề này đã khẳng định lại điều đó, là không có gì thay đổi trong thái độ, chính sách của Xinh-ga-po đối với Việt Nam.

Tiếp theo, đối với lập luận cho rằng có sự đổ vỡ “lòng tin chiến lược” giữa Xinh-ga-po và Mỹ dưới thời Tổng thống Đô-nan Trăm cũng không có cơ sở chắc chắn. Chúng ta cần nhận thấy hợp tác mọi mặt của Xinh-ga-po với Mỹ hiện nay vẫn đang rất mạnh. Ông Lý Hiển Long là một trong những lãnh đạo ASEAN đầu tiên tới thăm Mỹ sau khi Tổng thống Đô-nan Trăm đắc cử. Về kinh tế, Xinh-ga-po vẫn rất coi trọng Mỹ, nhất là về đầu tư. Về chiến lược,  Xinh-ga-po vẫn là đối tác an ninh hàng đầu của Mỹ ở châu Á,  Xinh-ga-po vẫn là cơ sở hậu cần quan trọng cho quân đội Mỹ và là nơi Mỹ triển khai các tài sản quân sự cho các hoạt động ở Đông Nam Á. Do vậy, mặc dù có những điểm  Xinh-ga-po không hài lòng với chính quyền Đô-nan Trăm, nhưng không đến mức gọi là “đổ vỡ lòng tin chiến lược” giữa hai bên. Còn với lập luận cho rằng  Xinh-ga-po đang “xoay trục” về phía Trung Quốc cũng không thỏa đáng,  Xinh-ga-po chỉ muốn cân bằng hai bên, không chọn phe, vì Trung Quốc cũng quan trọng đối với  Xinh-ga-po, giúp đảm bảo trật tự khu vực mở và tự do dựa trên những luật lệ mà  Xinh-ga-po muốn duy trì. Vì vậy, chuyện xoay trục sang Trung Quốc đối với  Xinh-ga-po là không thể. Họ không muốn một cường quốc nào áp đảo khu vực. Bài phát biểu của Thủ tướng Lý Hiển Long ở Đối thoại Shangri La thể hiện quan điểm chung dung này, có những điểm “bênh” Trung Quốc nhưng cũng có điểm chỉ trích Trung Quốc và đối với Mỹ cũng vậy.

Ngoài ra, nhận định cho rằng Xinh-ga po đang cố tình gợi lại quá khứ để gây nghi ngờ, làm giảm năng lực tập hợp của Việt Nam; gây mất uy tín của Việt Nam trước thềm Năm chủ tịch ASEAN của Việt Nam, tác giả bài viết này cho rằng, nhận định đó hoàn toàn không có cơ sở. Chúng ta cần phân tích rõ hơn, cho dù trong các phát biểu của Thủ tướng Lý Hiển Long đúng là có nói đến từ Việt Nam “xâm lược”, nhưng nên đặt nó trong bối cảnh của hai phát biểu. Phát biểu đầu tiên nói về vai trò lịch sử của tướng Prem Tinsulanonda, phát biểu thứ hai nói về ý nghĩa của sự ổn định khu vực đối với thịnh vượng mỗi nước. Không có bằng chứng rõ ràng cho thấy Xinh-ga-po chủ định “tấn công” Việt Nam một cách có chủ đích. Vì vậy, khó có thể cho rằng ông Lý cố tình hạ uy tín Việt Nam. Hơn nữa, trong ASEAN, Việt Nam có vai trò quan trọng đối với Xinh-ga-po về cả kinh tế lẫn chiến lược và đối với Xinh-ga-po vai trò của ASEAN rất quan trọng. Vì vậy, Xinh-ga-po không có lợi ích gì khi gây mâu thuẫn với Việt Nam hay làm ASEAN thêm chia rẽ.

Với những phân tích và lập luận nêu trên, bài viết này không nhằm mục đích đi sâu phân tích về bản chất đúng sai trong phát biểu của Thủ tướng Lý Hiển Long, vì bản chất vấn đề ở những góc độ tiếp cận khác nhau vẫn còn gây nhiều tranh cãi. Trong tuyên bố của Bộ Ngoại giao Xinh-ga-po, ngày 07/6/2019 giải thích quan điểm chính thức sau khi Cam-pu-chia và Việt Nam phản đối Thủ tướng Lý Hiển Long có nêu: ‘Xinh-ga-po rất coi trọng quan hệ với Cam-pu-chia và Việt Nam. Bất chấp khác biệt trong quá khứ, chúng tôi đã luôn đối xử với nhau với sự tôn trọng vì bằng hữu. Quan hệ song phương đã tăng trong nhiều lĩnh vực, và chúng tôi hợp tác với các nước Đông Nam Á khác để xây dựng ASEAN thống nhất và đoàn kết”. Tuyên bố còn nêu rằng Xinh-ga-po không có cảm thông cho Khơ-me Đỏ, không muốn thấy Khơ-me Đỏ quay lại Cam-pu-chia. Năm 1988, ASEAN từng  bảo trợ các nghị quyết Đại hội đồng LHQ lên án Khơ-me Đỏ để bảo đảm họ không được tham gia mọi chính phủ sau này ở Cam-pu-chia. Xinh-ga-po và ASEAN đã nhiệt tình giúp đỡ nhân đạo cho nhân dân Cam-pu-chia. Bộ Ngoại giao Xinh-ga-po cũng cho biết ngày 07/6/2019, Bộ trưởng Vivian Balakrishnan đã có các cuộc điện đàm giải thích quan điểm chính thức với Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Phạm Bình Minh và Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Cam-pu-chia Prak Sokhonn. Thông cáo của Bộ nêu rõ: “Các bên đã nhất trí rằng bất chấp khác biệt lớn trong quá khứ, giờ đây chúng tôi đã lựa chọn hợp tác, đối thoại và tình hữu nghị . Thông cáo khẳng định “Xinh-ga-po quyết tâm xây dựng quan hệ tốt với Việt Nam và Cam-pu-chia, hy vọng rằng mối quan hệ có thể tiếp tục phát triển dựa trên lòng tin.  Theo nhận định cá nhân tác giả bài viết cho rằng đây là một “sự cố trong ngoại giao” các đề cập của phía Xinh-ga-po về sự kiện này có thể là không hoàn toàn cần thiết, nhất trí trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Xinh-ga-po đang phát triển tốt; đồng thời hơn bao giờ hết, ASEAN đang cần củng cố sự đoàn kết nội khối. Các phát ngôn của Bộ trưởng Ngoại giao Xinh-ga-po Vivian Balakrishnan sau khi nhận được phản ứng của Việt Nam và Cam-pu-chia dường như đã ngầm thừa nhận sơ suất này. Còn những phân tích chưa có cơ sở vững chắc về các phát biểu của Thủ tướng Lý Hiển Long chỉ càng gây thêm hiểu lầm và chia rẽ giữa Việt Nam và Xinh-ga-po, không có lợi cho Việt Nam lẫn ASEAN, chỉ có lợi cho các thế lực thứ ba mà thôi. Thay vì giúp bảo vệ và nâng cao lợi ích cho Việt Nam, các quan điểm như vậy lại vô tình làm hại lợi ích của chính chúng ta. Phía Xinh-ga-po đã giải thích về sự cố này, vì thế chúng ta nên dừng câu chuyện này lại để nó không đi quá xa, gây ảnh hưởng tiêu cực không cần thiết đến quan hệ song phương nói riêng cũng như đoàn kết ASEAN nói chung.

Theo: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy

© 2014 Sở ngoại vụ. All rights reserved.

® Chỉ được phát hành lại thông tin từ website này khi có sự đồng ý bằng văn bản của sở.

Địa chỉ : Số 2187 - đường Hùng Vương - T.P Việt Trì - tỉnh Phú Thọ

Giấy phép thiết lập Trang thông tin điện tử tổng hợp số 07/GPTTĐT-STTTT do Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Phú Thọ cấp ngày 03/7/2014.

Chịu trách nhiệm chính: Ông Đỗ Ngọc Dũng - Giám đốc Sở

Tel: 02103.3843.222 - Fax: 0210.3868.875 - Email: ngoaivuphutho@gmail.com