Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường hằng năm thu hút đông đảo người dân các dân tộc trong tỉnh và du khach thập phương tham gia (Ảnh: Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường năm 2025)
Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường, còn gọi là Lễ xuống đồng hay Lễ mở cửa rừng từ lâu đã là một trong những lễ hội dân gian lớn nhất của vùng Mường. Theo quan niệm truyền thống, chỉ sau khi lễ hội diễn ra, người dân mới chính thức xuống đồng chuẩn bị mùa vụ mới hoặc lên rừng khai thác lâm sản, bởi vậy lễ hội mang ý nghĩa mở đầu cho một chu trình sản xuất và đời sống mới trong năm. Đồng thời, đây cũng là dịp để cộng đồng gặp gỡ, giao lưu, thắt chặt tình đoàn kết và bày tỏ lòng tri ân đối với trời đất, thần linh, những bậc tiền nhân có công mở đất, lập mường. Năm 2022, Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia khẳng định giá trị lịch sử, văn hóa và ý nghĩa tinh thần sâu sắc của lễ hội trong đời sống cộng đồng.
Đồng chí Vũ Văn Át - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Mường Bi cho biết: Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường là hoạt động văn hóa tín ngưỡng mang tính cộng đồng gắn với truyền thuyết Quốc Mẫu Hoàng Bà, thân mẫu của Đức Thánh Tản, người dạy con dân cách làm ruộng, cách ăn ở; Tản Viên Sơn Thánh, con rể Vua Hùng thứ 18, người có công giúp dân chống giặc ngoại xâm; cùng các vị thần Ải Lý, Ải Lo truyền dạy kỹ thuật dẫn nước làm nông nghiệp. Với người Mường, lễ hội là sự khởi đầu của năm mới, là dịp thể hiện lòng tôn kính với thần linh và cầu mong vạn vật sinh sôi, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Trải qua hơn hai thập niên phục dựng và duy trì, lễ hội ngày càng góp phần quảng bá tiềm năng du lịch của địa phương tới đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh.
Nghi thức rước kiệu Quốc Mẫu Hoàng Bà từ Miếu thờ
Lễ hội được tổ chức với hệ thống nghi lễ phong phú, độc đáo mang dấu ấn riêng của văn hóa Mường. Phần lễ gồm các nghi thức cúng thổ công, thổ địa, Thành hoàng; rước kiệu Quốc Mẫu Hoàng Bà cùng chương trình nghệ thuật khai mạc đặc sắc với màn hòa tấu chiêng Mường của các nghệ nhân đến từ nhiều địa phương trong toàn tỉnh.
Phần hội diễn ra sôi nổi với các hoạt động trưng bày trại văn hóa, ẩm thực, giới thiệu nông sản, sản phẩm OCOP, tiểu thủ công nghiệp, văn hóa, du lịch; đồng thời tổ chức thi đấu nhiều môn thể thao dân tộc như bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy… Những hoạt động này không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa mà còn tăng cường sự gắn kết cộng đồng, mở rộng giao lưu giữa các địa phương.
Theo kế hoạch, Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ năm 2026 được tổ chức quy mô cấp tỉnh với chủ đề “Về với Đất Mường - Hội tụ, Kế thừa và Lan tỏa giá trị Di sản”, diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 22 - 24/2/2026 (tức từ ngày 6 - 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại xã Mường Bi. Lễ hội có sự tham gia phối hợp của nhiều địa phương như: Mường Vang, Mường Thàng, Mường Động, Mường Hoa, Tân Lạc, Toàn Thắng, Vân Sơn, Thanh Sơn, Tu Vũ, Sông Lô và phường Vân Phú, tạo nên không gian văn hóa đa dạng, thống nhất sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền hai cấp.
Đây là hoạt động thiết thực chào mừng 96 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (3/2/1930 - 3/2/2026), mừng Xuân Bính Ngọ 2026 và chào mừng thành công Đại hội lần thứ XIV của Đảng; đồng thời cổ vũ Nhân dân hăng hái thi đua lao động, sản xuất, quảng bá nét đẹp văn hóa truyền thống và tiềm năng du lịch của đồng bào Mường tới du khách trong, ngoài nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Hoà tấu chiêng Mường với sự tham gia của các nghệ nhân
Trao đổi về công tác chuẩn bị Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ năm 2026, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Bi Bùi Minh Hồng cho biết: Ngay từ tháng 10/2025, xã Mường Bi đã chủ động xây dựng kế hoạch tổ chức lễ hội với quy mô cấp tỉnh; đồng thời xây dựng kịch bản, các phương án bảo đảm an ninh trật tự, huy động nghệ nhân, lực lượng chức năng và các địa phương phối hợp nhằm bảo đảm lễ hội diễn ra an toàn, trang trọng. Đến nay, các nội dung, phần việc cơ bản hoàn tất, sẵn sàng cho ngày hội lớn của cộng đồng.
Lễ hội xuống đồng gắn liền với nền nông nghiệp lúa nước mong một năm mùa màng bội thu
So với những năm trước, Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường năm nay có nhiều điểm mới cả về hình thức và nội dung. Bên cạnh các hoạt động truyền thống, Ban Tổ chức bổ sung phần thi trình diễn trang phục dân tộc Mường, kết hợp hoạt động trải nghiệm, quảng bá di sản trên mạng xã hội. Đáng chú ý, lần đầu tiên lễ hội tổ chức cuộc thi chim tại Nhà văn hóa xóm Lũy Ải nhằm nâng cao ý thức bảo vệ thiên nhiên. Công nghệ số cũng được đẩy mạnh thông qua ứng dụng mã QR giới thiệu không gian văn hóa, truy xuất nguồn gốc sản phẩm và thanh toán không dùng tiền mặt tại các gian hàng.
Cùng với phần lễ được tổ chức trang trọng, phần hội là điểm nhấn nổi bật với 13 hoạt động thi và 13 hoạt động trình diễn, bao gồm: trình diễn trang phục dân tộc, trại văn hóa, ẩm thực, hát đối, séc bùa, đan lát, giã gạo, đánh mảng, bắn nỏ, kéo co, đẩy gậy, bóng chuyền, thi chim... Cùng với đó là các hoạt động trải nghiệm văn hóa phong phú như: dệt thổ cẩm, làm bánh, cơm lam, xôi ngũ sắc, rượu cần, lịch tre (Lịch Đoi), múa sạp, trò chơi dân gian, trình diễn dân ca Mường, giao lưu hát Xoan, trống quân. Điểm nhấn là chương trình nghệ thuật chào mừng và trình diễn chiêng Mường với sự tham gia của hơn 400 nghệ nhân, tạo nên không gian âm vang đậm chất xứ Mường.
Với sự chuẩn bị chu đáo và tinh thần hiếu khách của người dân xứ Mường, Lễ hội Khai hạ dân tộc Mường tỉnh Phú Thọ năm 2026 không chỉ là hoạt động văn hóa truyền thống đầu Xuân mà còn góp phần kết nối di sản, thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế - xã hội địa phương theo hướng bền vững. Qua đó, lan tỏa giá trị văn hóa Mường, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh; tạo không khí vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm và hiệu quả trong những ngày đầu năm mới.
Nguồn: phutho.gov.vn