Một số điểm mới về đường lối đối ngoại trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng
Đường lối đối ngoại là một bộ phận của đường lối lãnh đạo chung của Đảng Cộng sản Việt Nam, ở mỗi giai đoạn cách mạng có mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể và góp phần phục vụ đường lối đối nội. Đây là bộ phận quan trọng trong đường lối chính trị và chính sách của mọi quốc gia, dân tộc. Đặt trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới, với khát vọng vươn lên mạnh mẽ, sự bổ sung những điểm mới về đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Việt Nam trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng có ý nghĩa quan trọng, góp phần quyết định vị thế của Việt Nam trong mối quan hệ với thế giới.
Các nội dung về đối ngoại, hội nhập quốc tế đề cập trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục kế thừa những quan điểm, chủ trương từ các kỳ đại hội trước như: thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ đối ngoại; Bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng; Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy và là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế...
Bên cạnh những nội dung cốt lõi, có tính xuyên suốt, văn kiện Đại hội XIV của Đảng cũng đã bổ sung một số điểm mới rất quan trọng trong đường lối đối ngoại. Cụ thể:
Thứ nhất, khẳng định vai trò trọng yếu của đối ngoại, nâng tầm đối ngoại thành “trụ cột” chiến lược, góp phần quan trọng vào sự kinh tế - xã hội đất nước. Với quan điểm chỉ đạo “đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên”, công tác đối ngoại được xác định là nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên”, song song với quốc phòng, an ninh. Sự khẳng định trên phản ánh sự thay đổi căn bản trong tư duy chiến lược của Đảng và Nhà nước về công tác đối ngoại phù hợp với thực tiễn yêu cầu phát triển đất nước, đặc biệt trong bối cảnh tình hình thế giới có những biến đổi nhanh, phức tạp khó lường hiện nay.
Thực tiễn 40 năm đổi mới đât nước đã chứng minh công tác đối ngoại đã có những đóng góp tích cực, tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định, mở rộng quan hệ hợp tác, thu hút nguồn lực đầu tư vốn, khoa học công nghệ, tạo điều kiện cho Việt Nam có thêm những nguồn lực quý giá để tập trung phát triển kinh tế - xã hội. Nhờ vậy, Việt Nam đã và đang dần dần khẳng định vị thế, uy tín trên trường quốc tế.
Đại hội XIV xác định nhiệm vụ trọng tâm của đối ngoại “...Đẩy mạnh triển khai đồng bộ, sáng tạo, hiệu quả công tác đối ngoại; nâng tầm và phát huy vai trò đối ngoại đảng, ngoại giao nhà nước và đối ngoại nhân dân trong việc kiến tạo môi trường hoà bình, ổn định, hữu nghị, hợp tác, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển đất nước”. Như vậy, Đại hội XIV đặt ra yêu cầu mới về đối ngoại không chỉ “giữ môi trường hòa bình, ổn định” mà phải đi trước một bước, chủ động kiến tạo môi trường phát triển; không chỉ “bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc”, mà còn phải mở đường cho tăng trưởng, trở thành động lực phát triển quốc gia. Đối ngoại ngày nay không chỉ là cầu nối quan hệ, mà đã đang trở thành một động lực phát triển. Mỗi mối quan hệ, hợp tác cần phải được chuyển hóa thành các nguồn lực cụ thể phục vụ nhu cầu tăng trưởng kinh tế, nâng cao tiềm lực nội sinh. Ba trụ cột của đối ngoại: đối ngoại Đảng – ngoại giao nhà nước – đối ngoại nhân dân tiếp tục được khẳng định là những nhân tố quyết định trong kiến tạo môi trường hòa bình, an ninh quốc gia từ sớm, nâng cao vị thế đất nước
Thứ hai, bổ sung quan điểm “tự cường” trong phương châm chiến lược “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại”. Sự bổ sung này bắt nguồn từ sự kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh. Người từng khẳng định “một dân tộc không tự lực cánh sinh mà cứ ngồi chờ dân tộc khác giúp đỡ thì không xứng đáng được độc lập”. Quan điểm này cũng phản ánh quy luật của cách mạng Việt Nam: nội lực đóng vai trò quyết định, ngoại lực – sự ủng hộ quốc tế đóng vai trò quan trọng. Đặt trong bối cảnh quốc tế phức tạp hiện nay, sự bổ sung quan điểm “tự cường” thể hiện sự chủ động, thích ứng, giảm thiểu rủi ro của Việt Nam từ những biến động toàn cầu có thể xảy ra.
Thứ ba, Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đối ngoại: “Tham gia chủ động có trách nhiệm hơn vào việc giải quyết các vấn đề chung của quốc tế và khu vực; Hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng và hiệu quả; Nâng cao vai trò, vị trí của Việt Nam trong nền chính trị thế giới, kinh tế toàn cầu và văn minh nhân loại”. Đây là sự nối tiếp quan điểm “Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy và là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế” từ Đại hội lầ thứ XIII, thể hiện rõ trách nhiệm, đóng góp của Việt Nam chủ động tham gia xây dựng, định hình các thể chế đa phương ở khu vực, quốc tế. Đặc biệt, văn kiện Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh mục tiêu “Phát triển đối ngoại trong kỷ nguyên mới, tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế đất nước”. Trải qua 40 năm đổi mới, Việt Nam hiện nay có tiềm lực, uy tín cao trong khu vực và thế giới. Vì vậy, đòi hỏi ngoại giao Việt Nam thời gian tới phải nâng lên tầm cao mới. Không chỉ dừng lại ở độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, mà phải chủ động tạo lợi thế cạnh tranh quốc tế, mở đường nâng cao vị thế, uy tín và hình ảnh của Việt Nam trong kỷ nguyên mới, nhất là nâng cao vai trò,vị thế trong việc thiết kế, định hình những chuẩn mực mang tính chất toàn cầu.
Để thực hiện mục tiêu đối ngoại, văn kiện Đại hội XIV của Đảng chủ trương “xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp”, bổ sung từ “chuyên nghiệp”, hướng tới xây dựng một nền ngoại giao với đội ngũ cán bộ được đào tạo bài bản, có chất lượng, cách làm chuyên nghiệp, hiện đại, tổ chức bộ máy của Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tinh gọn, hợp lý, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, giúp một quốc gia vừa bảo vệ lợi ích của mình, vừa duy trì quan hệ tốt với các nước khác.
Trong tình hình thế giới đầy biến động như hiện nay, đường lối đối ngoại Đảng, Nhà nước vạch ra đã và đang thực hiện là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp. Việc bổ sung, làm rõ một số nội dung mới về đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế được thông qua tại Đại hội địa biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng góp phần quan trọng vào việc xây dựng một nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp hóa, trở thành lực lượng sắc bén, phát huy tối đa sức mạnh mềm của Việt Nam tương xứng với tầm vóc lịch sử, văn hóa, vị thế đất nước.
Th.s Hoàng Thị Phương Thảo - GVC Khoa xây dựng Đảng, Trường Chính trị tỉnh Phú Thọ