Hoạt động sản xuất tại Nhà máy Lumi Smart Factory (Khu công nghiệp Thăng Long III) góp phần duy trì năng lực sản xuất, bảo đảm tiến độ đơn hàng và thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu của tỉnh
Nhận diện những thách thức từ cơ cấu xuất khẩu
Những năm gần đây, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh Phú Thọ. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của tỉnh ước đạt 36,8 tỷ USD, gấp 2,2 lần năm 2020, chiếm khoảng 8,5% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Kết quả này cho thấy quy mô sản xuất hàng xuất khẩu và khả năng tham gia chuỗi cung ứng quốc tế của doanh nghiệp trên địa bàn ngày càng được mở rộng.
Đà tăng trưởng xuất khẩu tiếp tục được duy trì trong năm 2026. Theo số liệu tổng hợp của ngành Công Thương, 9 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của tỉnh đạt gần 116,7 tỷ USD, bằng 150% kế hoạch năm; trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 50,9 tỷ USD, tăng 129% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này cho thấy quy mô sản xuất công nghiệp tiếp tục được mở rộng, đồng thời phản ánh vai trò ngày càng lớn của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tuy nhiên, quy mô xuất khẩu tăng nhanh cũng đặt ra yêu cầu nâng cao tính cân đối và bền vững của cơ cấu hàng hóa, thị trường. Hiện nhóm hàng điện tử, máy tính, điện thoại và linh kiện chiếm khoảng 80,3% tổng kim ngạch xuất khẩu của tỉnh. Về thị trường, Hoa Kỳ chiếm 35,5%, Hàn Quốc 22,2% và Nhật Bản 18,4%; riêng ba thị trường này chiếm 76,1% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tỷ trọng lớn ở một số nhóm hàng và thị trường chủ lực giúp tỉnh duy trì quy mô xuất khẩu, nhưng cũng làm gia tăng mức độ phụ thuộc, khiến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp dễ bị tác động khi nhu cầu, đơn hàng hoặc chính sách thương mại tại các thị trường này thay đổi. Cùng với đó, các yêu cầu ngày càng chặt chẽ về thuế quan, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo vệ môi trường và phòng vệ thương mại đặt ra áp lực lớn hơn đối với doanh nghiệp. Vì vậy, đa dạng hóa cơ cấu hàng hóa, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh là những yêu cầu cần thiết để giảm thiểu rủi ro, tăng khả năng thích ứng và duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu bền vững.
Một thách thức khác là khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vẫn giữ vai trò chủ đạo trong các chuỗi sản xuất, xuất khẩu lớn. Qua khảo sát trực tiếp 10 doanh nghiệp có giá trị xuất nhập khẩu lớn trên địa bàn trong tháng 9/2026, Tổ công tác liên ngành do Sở Công Thương thành lập ghi nhận nhiều doanh nghiệp sản xuất, gia công theo đơn đặt hàng của các tập đoàn, khách hàng lớn hoặc theo kế hoạch do công ty mẹ ở nước ngoài giao. Điều này khiến một số doanh nghiệp còn hạn chế về khả năng chủ động tìm kiếm khách hàng, phát triển sản phẩm và mở rộng thị trường.
Trong khi đó, doanh nghiệp trong nước đã từng bước tham gia cung ứng nguyên vật liệu, hàng hóa và dịch vụ cho khu vực FDI, nhưng chủ yếu ở những công đoạn có giá trị gia tăng chưa cao. Năng lực công nghệ, quản trị, nguồn vốn, nhân lực kỹ thuật và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế vẫn là những rào cản cần khắc phục.
Công ty TNHH Nghiên cứu Kỹ thuật R Việt Nam chuyên sản xuất thấu kính quang học cao cấp, năng lực 15 triệu sản phẩm/năm, xuất khẩu 100%
Thực trạng này cho thấy, đa dạng hóa xuất khẩu không chỉ là tăng số lượng mặt hàng hay tìm kiếm thị trường tiêu thụ mới, mà còn đòi hỏi từng bước chuyển dịch cơ cấu sản xuất, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và gia tăng giá trị được tạo ra tại địa phương.
Mở rộng ngành hàng, chủ động khai thác thị trường mới
Để giảm phụ thuộc vào một số nhóm hàng và thị trường chủ lực, Phú Thọ xác định đa dạng hóa xuất khẩu phải bắt đầu từ phát triển năng lực sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp trong nước. Định hướng xuyên suốt là củng cố các ngành hàng có lợi thế, đồng thời phát triển những lĩnh vực có tiềm năng xuất khẩu, tạo thêm động lực tăng trưởng.
Bên cạnh nhóm hàng điện tử, tỉnh chú trọng phát triển công nghiệp hỗ trợ, cơ khí chế tạo, linh kiện, phụ tùng, khuôn mẫu, dệt may, da giày, nông sản và thực phẩm chế biến. Định hướng này nhằm từng bước hình thành cơ cấu hàng hóa đa dạng hơn, hạn chế tác động khi một ngành hàng gặp khó khăn về đơn hàng hoặc thị trường tiêu thụ.
Đối với các ngành công nghiệp, trọng tâm là nâng cao năng lực sản xuất linh kiện, phụ tùng và nguyên vật liệu phục vụ doanh nghiệp xuất khẩu lớn. Thông qua phát triển mạng lưới nhà cung cấp trong nước, doanh nghiệp địa phương có thêm cơ hội tham gia chuỗi sản xuất, từng bước thay thế một phần nguyên liệu nhập khẩu, nâng tỷ lệ nội địa hóa và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.
Đáng chú ý, ngày 9/4/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1102/QĐ-UBND về hỗ trợ kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Việc triển khai đề án được kỳ vọng tạo điều kiện để doanh nghiệp địa phương nâng cao năng lực công nghệ, quản trị, đáp ứng yêu cầu chất lượng và từng bước trở thành nhà cung cấp trực tiếp cho các tập đoàn lớn. Qua đó, doanh nghiệp không chỉ gia tăng giá trị sản phẩm xuất khẩu mà còn có điều kiện phát triển những ngành hàng mới có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Đối với nông sản, thực phẩm và các sản phẩm có lợi thế của địa phương, định hướng phát triển tập trung vào chế biến sâu, tiêu chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Thay vì chủ yếu cạnh tranh bằng giá hoặc xuất khẩu sản phẩm sơ chế, doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ bảo quản, chế biến, hoàn thiện mẫu mã và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế để nâng cao giá trị hàng hóa, mở rộng khả năng tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao.
Song song với chuyển dịch cơ cấu hàng hóa, tỉnh triển khai nhiều giải pháp mở rộng thị trường xuất khẩu. Ngày 28/4/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 146/KH-UBND về hội nhập quốc tế về kinh tế giai đoạn 2026 - 2030. Tiếp đó, ngày 28/8/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2947/QĐ-UBND về Chương trình “Vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 - 2030”. Đây là cơ sở quan trọng để hỗ trợ doanh nghiệp khai thác các hiệp định thương mại tự do (FTA), tìm kiếm đối tác và mở rộng mạng lưới phân phối hàng hóa.
Theo định hướng của ngành Công Thương, hoạt động xúc tiến xuất khẩu sẽ tăng cường kết nối với hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài, các hiệp hội ngành hàng, nhà nhập khẩu và hệ thống phân phối quốc tế. Việc tiếp cận thông tin về thị trường, nhu cầu tiêu dùng và quy định thương mại tại từng quốc gia giúp doanh nghiệp chủ động lựa chọn sản phẩm, xây dựng kế hoạch sản xuất và phát triển khách hàng, giảm phụ thuộc vào những đơn hàng có sẵn.
Cùng với đó, tỉnh đẩy mạnh thực hiện Kế hoạch triển khai Chiến lược Cộng đồng Kinh tế ASEAN, tận dụng các cam kết hội nhập để mở rộng cơ hội giao thương. Khai thác hiệu quả các FTA không chỉ tạo điều kiện tiếp cận thị trường mà còn thúc đẩy doanh nghiệp cải thiện chất lượng sản phẩm, đáp ứng quy tắc xuất xứ và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Từ đầu năm 2026 đến nay, Công ty Cổ phần Ong Tam Đảo xuất khẩu thành công gần 30 tấn sang các thị trường nổi tiếng khó tính như Singapore, Hàn Quốc và Nhật Bản
Một yêu cầu quan trọng là nâng cao khả năng ứng phó với rủi ro thương mại. Thực hiện Kế hoạch số 199/KH-UBND ngày 30/5/2026 về nâng cao năng lực phòng vệ thương mại, tỉnh tập trung cung cấp thông tin, cảnh báo sớm về những thay đổi trong chính sách thuế quan, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy tắc xuất xứ và các biện pháp phòng vệ thương mại. Qua đó, doanh nghiệp có thể kịp thời điều chỉnh nguồn nguyên liệu, kế hoạch sản xuất và thị trường tiêu thụ, hạn chế nguy cơ gián đoạn hoạt động xuất khẩu.
Bên cạnh các kênh thương mại truyền thống, thương mại điện tử xuyên biên giới được xác định là một hướng mở rộng thị trường cần chú trọng. Thông qua các nền tảng số, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thêm cơ hội giới thiệu sản phẩm, tiếp cận khách hàng quốc tế và từng bước xây dựng kênh phân phối riêng. Đồng thời, phát triển hệ thống logistics, kho bãi, vận chuyển và dịch vụ hỗ trợ xuất khẩu sẽ góp phần giảm chi phí lưu thông, nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa.
Theo lộ trình, trong năm 2026, tỉnh tập trung tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ doanh nghiệp ổn định sản xuất, duy trì đơn hàng và triển khai các chương trình mở rộng thị trường đã ban hành. Giai đoạn 2027 - 2030, trọng tâm là đa dạng hóa sản phẩm và thị trường; phát triển công nghiệp hỗ trợ, logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới; nâng tỷ lệ nội địa hóa và tăng mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Với quy mô xuất khẩu ngày càng lớn, Phú Thọ có điều kiện thuận lợi để tiếp tục mở rộng giao thương quốc tế. Tuy nhiên, để duy trì tăng trưởng ổn định và bền vững, tỉnh không chỉ cần phát huy lợi thế của những ngành hàng, thị trường hiện có mà còn phải phát triển thêm sản phẩm có sức cạnh tranh, mở rộng đối tác và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp. Vì vậy, đa dạng hóa cơ cấu hàng hóa và thị trường xuất khẩu vừa là giải pháp phân tán rủi ro trước biến động thương mại quốc tế, vừa là định hướng lâu dài nhằm nâng cao chất lượng tăng trưởng và gia tăng đóng góp của xuất khẩu cho kinh tế địa phương.
Nguồn: phutho.gov.vn